LIÊN KẾT

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Tết Đắp nọi của người Tày, Nùng Cao Bằng

Khi kết thúc tháng Giêng âm lịch, người Tày, Nùng ở Cao Bằng tổ chức ăn Tết Đắp nọi. Tết Đắp nọi đã trở thành phong tục tập quán lâu đời, là nét đẹp văn hóa của người Tày, Nùng còn được lưu giữ đến ngày nay.

 Theo tiếng Tày, Nùng "đắp" nghĩa là ngày cuối cùng của tháng, kết thúc tháng; "nọi" là ít, đối lập với nhiều. Tết Đắp nọi có thể hiểu là cái Tết nhỏ để kết thúc tháng Giêng. Để ăn tết Đắp Nọi, đại gia đình ông Nông Quang Long, bà Đàm Thị Ỏn, phố Phục Hoà I, Thị trấn Hoà Thuận, huyện Phục Hoà đã chuẩn bị từ khá sớm. Vì muốn giữ gìn bản sắc văn hoá của dân tộc Nùng nên ngoài dạy con cháu về nhân cách, lễ nghĩa, ông bà luôn trú trọng dạy con cháu các giá trị truyền thống của dân tộc. Bởi vậy mà trong ngày này, ông bà, các con cháu đều mặc bộ trang phục dân tộc. Mỗi bộ quần áo đều tự tay ông bà may vá. Ngày đắp nọi, việc đầu tiên mà các thành viên trong gia đình làm đó chính là mặc trang phục của người Nùng rồi sau đó mới làm các việc khác.

Bà Đàm Thị Ỏn cùng các con cháu đang gói bánh trưng gù đón tết Đắp Noọi

Hương vị tết Đắp nọi không khác gì tết Nguyên đán bởi vẫn gói bánh chưng. Theo truyền thống thì bánh chưng của người Nùng không phải là bánh chưng vuông mà là bánh gù, theo tiếng dân tộc Tày, Nùng còn gọi là pẻng Tóoc.  Bánh gù cũng được làm từ gạo nếp, nhân đỗ xanh và thịt, nhưng gói theo hình chữ nhật và phần giữa cao lên chứ không gói vuông vắn như bánh chưng. Để con cháu trong nhà luôn nhớ về nguồn cội, ngày lễ, tết là dịp để bà Ỏn dạy các con về cách làm bánh, dạy những đức tính quý báu, chuẩn mực của người con gái Nùng và ôn lại chuyện xưa cũ.

Ông Nông Quang Long, Phố Phục Hoà I, thị trấn Hoà Thuận, huyện Phục Hoà cho biết: Ngày tết đắp nọi năm nào nhà tôi cũng có mặt đông đủ con cháu, vừa là để sum họp gia đình vừa để bàn bạc những công việc trọng đại cần làm trong năm mới. Đây cũng là dịp để mọi người sống lại không khí tết của ngày xưa nên nhà tôi ai cũng mặc quần áo chàm của dân tộc Nùng, gói bánh gù. Dù bận đến mấy thì năm nào nhà tôi cũng tổ chức ăn tết đắp nọi vì nếu không làm thì cảm thấy có lỗi với ông bà, tổ tiên vì đây là phong tục của dân tộc tôi, của cha ông để lại.

Khi bánh gù chín cũng là lúc gia chủ bày mâm cúng dâng lên tổ tiên. Mâm cúng trong ngày tết Đắp nọi cũng giống ngày tết Nguyên đán: cũng có gà, thịt lợn, giò chả,bánh kẹo, hoa quả, hai cây mía để hai bên ban thờ…Điều đặc biệt của gia đình ông Long đó chính là khi cúng thì tất cả cá thành viên trong đại gia đình đều đứng trang nghiêm trước ban thờ. Người thắp hương, cầu khấn là người đàn ông trụ cột của gia đình. Với tấm lòng thành kính, các thành viên trong gia đình bày mâm cúng lên bàn thờ khấn trình báo tổ tiên: kết thúc tháng Giêng vào vụ mới, cầu mong tổ tiên phù hộ độ trì cho con cháu luôn mạnh khỏe, hạnh phúc, làm ăn phát đạt. 

Mâm lễ dâng lên bàn thờ tổ tiên

 Là gia đình tứ đại đồng đường, nên để có đông đủ các thành viên trong gia đình là điều không hề dễ dàng. Nhưng đối với gia đình ông Nông Quang Long thì dù có bận đến mấy thì đến ngày tết đắp nọi, mọi thành viên đều gác lại việc cá nhân để cùng quây quần bên mâm cơm gia đình, dưới mái nhà sàn ấm cúng.

Cờ tướng hoặc Lảy cỏ là những trò chơi dân gian giúp cho không khí ngày tết Đắp Noọi thêm tươi vui, ấm cúng

Từ đời này sang đời khác, ngôi nhà sàn gắn bó với bao thế hệ từ lúc sinh ra, lớn lên cho đến khi từ biệt cuộc sống để về với tổ tiên. Cho nên, dù cuộc sống giờ đây đã khá hơn, các con cháu ông có điều kiện xây nhà mới khang trang, cao tầng, song ông bà vẫn giữ lại nếp nhà sàn như để giữ lại một nét đẹp văn hóa truyền cho thế hệ sau. Bởi vậy mới thấy, gía trị văn hoá dân tộc không phải là những điều to tát, lớn lao hay xa vời mà ở ngay chính mỗi người, mỗi gia đình, dòng tộc. Gía trị văn hoá được gìn giữ, phát huy từ việc mỗi gia đình gìn giữ nếp nhà sàn, mỗi người gìn giữ bộ trang phục của dân tộc mình, mỗi gia đình cùng ngồi quây quần bên bếp lửa, bên mâm cơm và cùng hàn huyên chuyện xưa cũ.

Tết Đắp nọi có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, đây là cái Tết đón những người thân không kịp về đoàn tụ với gia đình đón Tết Nguyên đán. Những người đi làm ăn xa, gặp nhiều khó khăn trong công việc, cuộc sống, không phải ai cũng về nhà đúng dịp Tết Nguyên đán để hội ngộ với gia đình, dòng họ. Sau một tháng vui xuân, cần được họp mặt, gặp gỡ từng thành viên gia đình; các bậc cao niên điểm lại trong tháng Tết, động viên mọi người phấn khởi hăng hái bước vào làm ăn trong thời gian tới. Đó cũng là thời điểm kết thúc Tết Nguyên đán, chuẩn bị các điều kiện về vật chất, tinh thần bước vào trồng trọt, chăn nuôi, buôn bán, làm ăn trong năm mới. Tết Đắp nọi là thời khắc tiễn tháng Giêng đi qua, đón vụ mùa tới đầy hứng khởi, tự tin của người Tày, Nùng cầu mong cho mọi sự tốt lành, bình yên, "thuận buồm xuôi gió".

Tết Đắp nọi như sự hoàn thiện, bổ sung thêm cho Tết Nguyên đán. Nếu ai đó không về đúng dịp Tết Nguyên đán thì chỉ cần về ăn Tết Đắp nọi để sum họp với gia đình là đã an lòng. Tập quán Tết Đắp nọi của người Tày có từ khi nào, xuất xứ ra sao? Đến nay chưa ai biết chính xác. Mặc dù còn cần thêm nhiều thời gian nghiên cứu để nhận diện đầy đủ và chuẩn xác về Tết Đắp nọi, nhưng những gì đã có được với nội dung, ý nghĩa của nó, Đắp nọi trở thành cái Tết của dân tộc Tày, Nùng mang đậm giá trị văn hóa truyền thống.

Phan Huế